Welke hoogtedata bestaat er van de maan?
De basis is LOLA, de Lunar Orbiter Laser Altimeter aan boord van NASA's Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO), die de maan sinds 2009 opmeet. De US Geological Survey publiceert een hoogtemodel van de hele maan dat daaruit is opgebouwd: 118 meter per pixel op de evenaar (256 pixels per graad), van pool tot pool, samengesteld uit meer dan 6,5 miljard metingen tussen juli 2009 en juli 2013. Het is één bestand van 8 GB.
Fijnere producten dekken delen van de maan. SLDEM2015 combineert LOLA met stereohoogtes van de Terrain Camera op de Japanse maansonde SELENE (Kaguya), met 512 pixels per graad, ongeveer 59 meter op de evenaar, en een typische verticale nauwkeurigheid van 3 tot 4 meter, maar alleen tussen 60° noord en 60° zuid. Rond de zuidpool publiceert NASA Goddard LOLA-mozaïeken van 5 meter per pixel voor de breedtegraden 87° tot 90° zuid.
Fijner is niet altijd nuttiger. Op een print van 200 mm van een gebied van 200 km breed is één pixel van 118 m al ongeveer 0,12 mm groot, en de handleiding van de plug-in DEMto3D raadt aan om punten minstens 0,2 mm uit elkaar te houden. De producten met een hogere resolutie zijn hun omvang pas waard als het gebied klein is: één enkele kraterwand, of een plek dicht bij de pool.
De achterkant, de helft die nooit naar de aarde is gekeerd, is net zo volledig gedekt als de voorkant. De metingen komen van een satelliet in een baan om de maan en niet van een telescoop: LRO brengt de maan in kaart vanuit een polaire baan, en de hoogtemeter meet de grond die eronderdoor trekt, of je die grond nu vanaf de aarde kunt zien of niet.
Hoe wordt hoogtedata iets wat je kunt printen?
Een hoogtemodel is een raster van getallen waarin elke pixel een hoogte bevat in plaats van een helderheid. Om het te printen maakt software van het raster een oppervlak van driehoeken, zet er zijwanden en een vlakke bodem onder zodat het een gesloten volume wordt, en schaalt het naar millimeters. Het resultaat wordt opgeslagen als een mesh-bestand, dat een slicer in lagen snijdt en omzet in instructies voor de printer.
Twee formaten doen ertoe. STL beschrijft alleen de geometrie van het oppervlak: driehoeken, zonder kleur en zonder eenheden, dus een terrein komt binnen als één ongekleurde vorm waarvan de slicer de schaal moet aannemen. 3MF kan kleur, meerdere materialen en meerdere losse onderdelen in één bestand bevatten, zodat een onderdeel al ingekleurd in de slicer kan aankomen.
Wat het bestand ook heeft gemaakt, de slicer heeft er steeds hetzelfde van nodig: een gesloten volume, de juiste fysieke maat en een vlak om op te staan. Alles daarna, van laaghoogte en infill tot welk filament waar komt, bepaal je in de slicer.
Hoeveel moet je het terrein overdrijven?
Meestal meer dan je zou verwachten. De vuistregel van OrbitStudio zelf is dat dramatische kraters zoals Tycho goed printen op 1x, terwijl mare-vlaktes zoals de landingsplaats van Apollo 11 3x tot 5x nodig hebben voordat het reliëf in een print te zien is. De reden is verhouding: het hoogste en het laagste punt van de maan liggen in hoogte bijna 20 kilometer uit elkaar, terwijl één enkele krater 85 of 185 kilometer breed kan zijn.
Een rekenvoorbeeld. Stel dat een print van 200 mm een gebied van 200 km breed beslaat. Eén millimeter op het model is dan één kilometer op de maan, en op ware schaal geldt dat ook voor de hoogte. De 4,7 km diepte van Tycho wordt 4,7 mm, en dat is duidelijk te zien. Een rug van 100 meter hoog wordt 0,1 mm, dunner dan één laag van 0,12 mm, dus de slicer kan hem niet tekenen. Op 4x wordt hij 0,4 mm: ruim drie lagen.
Verklein de hele maan, 3.475 km in doorsnee, tot een bol van 200 mm, en alle hoogteverschillen samen komen op iets meer dan 1 mm. Overdrijven is gewoon een vermenigvuldiging van elke hoogte. Horizontaal verandert er niets, dus kraters houden hun plek en hun breedte; wat je inlevert is de ware verhouding, in ruil voor reliëf dat je kunt zien en voelen.
Op welke manieren kun je het doen?
Er zijn drie praktische routes, en ze verschillen vooral in hoeveel afwerking er voor jou overblijft. De eerste is Moon Trek van NASA, een portaal in de browser, gebouwd bij JPL, waarvoor je niets hoeft te kopen of te installeren. In de tool Generate 3D Print File teken je een rechthoek op de kaart, controleer je de bounding box en verstuur je de aanvraag. Je kiest STL of OBJ, een resolutie en een hoogteoverdrijving van 1 tot 10; een OBJ kan ook een afbeelding als textuur bevatten.
In de standaard kaartweergave snijdt Moon Trek het bestand uit een LOLA-laag van de hele maan met 256 pixels per graad, dezelfde bemonstering als het model van de USGS. NASA omschrijft de uitvoer als een bestand om een fysiek model van een oppervlaktevorm te maken, en dat is wat je krijgt: het terrein binnen je rechthoek. Een frame, aparte kleuren of puzzelstukjes voeg je zelf toe, in andere software.
De tweede is QGIS, gratis en opensource GIS-software, met de plug-in DEMto3D. Je opent het hoogtemodel van de USGS en stelt dan een rechthoekig gebied in, de afstand tussen de punten, de maat of de schaal van het model, een overdrijvingsfactor en een bodem, standaard 2 mm. De plug-in kan het model in gelijke delen verdelen, in de breedte en in de lengte, en schrijft een binaire STL: één volume, één kleur. De handleiding gaat niet in op kleuren of op stukjes die in elkaar grijpen.
De derde is OrbitStudio, dat in de browser werkt en het model voor je bouwt, zonder CAD en zonder een mesh te repareren. Je kiest een gebied van de maan of een van de 47 ingebouwde plekken, kiest een legpuzzel of een massief ornament, en stelt de overdrijving, het formaat, het aantal stukjes, de dikte van de bodem, het frame en de tekst in; de pagina over de maanpuzzel (in het Engels) gaat over de puzzel zelf. Je downloadt STL-bestanden en 3MF-bestanden met de kleuren er al in, voor Bambu Studio of OrcaSlicer, met het terrein en het frame als aparte bestanden. Genereren en bekijken zijn gratis en kunnen zonder account, met een gratis account kun je een puzzel snijden en tekst op het frame zetten, en voor het downloaden koop je dat ene model los voor € 4,99 ($ 4,99), of heb je een Plus- of Merchant-abonnement of één credit van een pas nodig.
- Moon Trek: gratis; STL of OBJ van de rechthoek die je tekent; overdrijving 1x tot 10x; frame, kleuren en stukjes voeg je zelf toe.
- QGIS met DEMto3D: gratis; je stelt gebied, puntafstand, schaal, overdrijving en bodem in; één STL in één kleur.
- OrbitStudio: puzzel of ornament als cirkel, vierkant of zeshoek, met een frame; STL en vooraf ingekleurde 3MF; genereren is gratis, € 4,99 ($ 4,99) om één model te downloaden, of een abonnement voor allemaal.
Hoe slice en print je het?
Plat op de bodem, met het terrein naar boven, met een fijne laaghoogte. Een model dat van een hoogtekaart is gemaakt, heeft op elk punt één oppervlaktehoogte, dus er hangt niets over, en staand op zijn bodem heeft het geen supports nodig. De laaghoogte bepaalt de kleinste hoogtestap die de print kan laten zien, en daarom kies je die het best samen met de overdrijving.
Voor meer dan één kleur doet een multimateriaalsysteem het wisselen. Met de AMS van Bambu Lab laat Bambu Studio je aan elk object of onderdeel een filament koppelen, en wijst het daarna, als je de print verstuurt, de kleuren van het project toe aan de AMS-slots, op kleur en materiaal. Een 3MF waarvan de onderdelen al zijn ingekleurd hoef je dus vooral te controleren. Op een printer met één spoel doe je het met de hand, met een kleurwissel op een gekozen laag: de printer pauzeert, je wisselt het filament, en alles boven die hoogte print in de nieuwe kleur.
De instellingen hieronder zijn wat OrbitStudio voor zijn eigen modellen aanraadt. Printers, profielen en materialen verschillen, dus zie ze als een startpunt. Loop de preview na het slicen laag voor laag door en controleer de geometrie en de wanddikte voordat je een print start.
- Laaghoogte: 0,12 mm tot 0,16 mm.
- Infill: 15% gyroid, voor puzzels en ornamenten.
- Supports: niet nodig; het model print plat op zijn bodem.
- Filament: mat PLA verbergt de laaglijnen; silk PLA laat de rondingen van het terrein beter uitkomen.
Wat zie je niet in een print?
Alles wat kleiner is dan de data. De daaltrap van Apollo 11, achtergelaten op Tranquility Base, is ongeveer vier meter breed; het hoogtemodel van de hele maan bemonstert de grond om de 118 meter, dus de lander is ruwweg een dertigste van één pixel. Je print de grond op de coördinaten waar de apparatuur staat, niet de apparatuur zelf.
Alles wat kleur is en geen vorm. De stralen van Tycho, de lichte strepen die tot een derde van de weg rond de maan reiken, zijn een verschil in helderheid en niet in hoogte, dus ze laten geen reliëf achter; wat je print is de kom, de terrasvormige wanden en de centrale berg. En elk detail dat na het overdrijven lager uitkomt dan één laag, verdwijnt in het vlakke.
Waar begin je?
Met een gebied dat diepte over heeft. Tycho, 85 km breed en 4,7 km diep, is op ware schaal al indrukwekkend, en Copernicus, 93 km breed met terrasvormige wanden, heeft zelden veel overdrijving nodig. Op de achterkant zet Tsiolkovskiy, 185 km breed, een centrale berg van ruim 3.400 m hoog op een vlakke bodem, en dat print als één duidelijk herkenningspunt.
Apollo 11 is het tegenovergestelde: vlakke grond, geprint om de plek en niet om het landschap, op 3x tot 5x. De andere vijf landingen staan op de pagina Apollo-landingsplaatsen. Of open de generator, kies een gebied en draai het rond in 3D, wat gratis is en zonder account kan, voordat je iets beslist.